On İkinci Mesele Sebep–Sonuç (Sebep–Müsebbeb) İlişkisi Sebepler, sonuçlarını elde etmek için konulmuştur. Bu sonuçlar ya elde edilmesi istenen faydalar (maslahatlar) ya da önlenmesi istenen zararlar (mefsedetler)dir. Sebebe bağlı sonuçlar iki ana gruba ayrılır: A) Sebebin Meşru Kılındığı Sonuçlar Bunlar iki çeşittir: 1. Asıl amaç (asli kasıt): Şeriatın doğrudan hedeflediği temel amaçlar ve öncelikli faydalar. 2. […]
Şeriatta bir fiilin emredilmesi ya da yasaklanması, doğrudan onun doğurabileceği yan sonuçlar (dolaylı neticeler) için değil, “asli amacı” (ilk ve temel hedefi) sebebiyledir. Meşru kılınan fiiller, esas olarak “maslahatları gerçekleştirmek” (faydayı sağlamak) için; yasaklanan fiiller ise “mefsedetleri önlemek” (zararı engellemek) için konulmuştur. Meşru bir fiilden bazen zarar (mefsedet) doğması ya da yasak bir fiilden kimi […]
Bu meselede temel ilke şudur: Şer‘î düzende sonuçlar (müsebbebler), sebeplerin işlenmesi üzerine bina edilmiştir. Şâri‘in sebep merkezli hitabındaki asıl maksat da bu sonuçlardır. Bu çerçeveden bakıldığında, mükellef sadece yaptığı fiille değil, o fiilin doğuracağı sonuçlarla da ilişkilendirilir. Kişi bir sebebi işlerken, çoğu zaman kendi hesabında olmayan, hiç düşünmediği sonuçların meydana gelmesine yol açar. Sebebe yönelme […]
Hükümlerin ikinci kısmı “vaz’î hitap” (Allah’ın bazı olay ve fiillere hüküm bağlaması) ile ilgilidir. Vaz’î hükümler şunlardır: sebep, şart, mâni (engel), sıhhat, butlan, azimet ve ruhsat. Şimdi bunların üzerinde tek tek durulacaktır. 1. Sebep Birinci Mesele Dış dünyada (haricî alemde) gerçekleşen ve dinî açıdan bazı hükümlerin konulmasına sebep olan fiiller iki kısımdır: a) Kişinin iradesi […]
Helal ile haram arasında “afv” denilen bir mertebe vardır. Bu, hakkında açık hüküm bulunmayan, yani kanunda boşluk olan fiiller için kullanılır. Bu fiiller, klasik anlamda beş teklifî hüküm (farz, haram, mendup, mekruh, mubah) içine girmez. Genel olarak kural budur. Deliller şu şekildedir: 1. Kasıt Olmayan Fiillerin Durumu Teklifî hükümler, mükellefin fiillerine ancak niyet (kasıt) varsa […]
Dördüncü Mesele (Konu) “Mübah (yani yapılması dinen serbest olan şey) hakkında ‘bunda bir günah yoktur’ denildiğinde, bu ifade, üçüncü meselede geçen mübah kavramının iki anlamından sadece birini kapsar.” Buradaki anlam, “yapılması ve terk edilmesi kişiye bırakılmıştır” şeklindeki anlamı ifade etmez. 1. Deliller: Biz bu iki anlamı ayırırken, şeriatın (İslam hukukunun) bu ayrımı gözettiğini gördüğümüz için […]
Mehmet Ali Dinc
