İnternet çoğu zaman sadece bir iletişim teknolojisi olarak düşünülür. Oysa dijitalleşme, özellikle dini topluluklar açısından çok daha derin bir dönüşüm üretmektedir. Bu dönüşümü en kapsamlı biçimde inceleyen çalışmalardan biri Hashtag Islam: How Cyber-Islamic Environments Are Transforming Religious Authority (“Hashtag İslam: Siber-İslami Ortamların Dini Otoriteyi Nasıl Dönüştürdüğü Üzerine”)adlı eserdir. Çalışmanın yazarı Gary R. Bunt, internetin İslam dünyasında yalnızca dini bilginin yayılma biçimini değil, aynı zamanda dini otoritenin yapısını ve cemaatlerin oluşma biçimini değiştirdiğini savunur.
Bunt’a göre internet yeni bir “siber-İslami ortam” üretmiştir. Bu ortam klasik dini mekânlardan farklıdır. Camiler, medreseler veya yerel topluluklar yerine artık forumlar, sosyal medya platformları, video kanalları ve mesajlaşma ağları dini tartışmaların yürütüldüğü alanlara dönüşmüştür. Böylece dini iletişim coğrafi sınırları aşarak küresel hale gelmiştir. Eskiden yerel bir cemaat içinde yürüyen tartışmalar artık dünyanın farklı yerlerinden insanların katıldığı geniş ağlarda gerçekleşmektedir.
Bu dönüşümün en önemli sonucu dini otoritenin yapısında görülür. Geleneksel olarak dini bilgi belirli kurumların ve alimlerin kontrolündeydi. Müftüler, şeyhler ve medreseler bu otoritenin merkezini oluşturuyordu. Dijital çağda ise bilgi akışı büyük ölçüde merkezsizleşmiştir. Blog yazarları, sosyal medya içerik üreticileri, aktivistler ve hatta anonim kullanıcılar dini tartışmalara katılabilmektedir. Bu durum otoritenin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez; ancak otorite artık tek merkezde toplanmış değildir. Farklı yorumlar aynı anda dolaşıma girebilmekte ve bireyler bu yorumlar arasında seçim yapabilmektedir.
İnternetin önemli etkilerinden biri de fetva ve dini rehberlik alanında ortaya çıkar. Geçmişte bir Müslüman genellikle kendi bulunduğu şehirdeki bir alime danışırdı. Bugün ise aynı soru için farklı ülkelerden alimlerin görüşlerine ulaşmak mümkündür. Online fetva platformları, dini bilginin dolaşımını küreselleştirmiştir. Böylece bireyler farklı yorumları karşılaştırma imkânı bulur. Bu durum hem çeşitliliği artırmakta hem de dini otoriteyi daha rekabetçi bir alana taşımaktadır.
Sosyal medya ise bu dönüşümü daha da hızlandırmıştır. Hashtag kampanyaları, çevrimiçi tartışmalar ve dijital aktivizm yeni türden dini mobilizasyonlar ortaya çıkarmıştır. Bir mesele birkaç saat içinde küresel ölçekte tartışılabilir hale gelebilir. Bu süreçte dijital ağlar geçici ama güçlü cemaatler oluşturur. İnsanlar belirli konular etrafında bir araya gelir, tartışır ve dağılır. Bu yapı klasik cemaatlerden farklıdır; üyelik daha esnek, katılım daha hızlı ve bağlar daha gevşektir.
Bunt bu durumu “ağsal ümmet” olarak tanımlar. Artık cemaat yalnızca aynı şehirde yaşayan insanların oluşturduğu bir topluluk değildir. İnternet aracılığıyla dünyanın farklı yerlerindeki Müslümanlar aynı tartışma alanında buluşabilmektedir. Bu durum dini kimliğin küresel ölçekte yeniden şekillenmesine yol açar. Ancak aynı zamanda yoğun tartışmalar ve çatışmalar da üretir. Mezhepsel polemikler, siyasi tartışmalar ve ideolojik mücadeleler dijital ortamda oldukça görünür hale gelmiştir.
Sonuç olarak dijitalleşme dini otoriteyi yok etmemekte, fakat onu yeniden dağıtmaktadır. Geleneksel alimler etkilerini tamamen kaybetmez; ancak artık tek ses değildirler. Sosyal medya figürleri, aktivistler ve bireysel yorumcular da dini alanın parçası haline gelir. Böylece cemaat yapısı daha ağ temelli, daha küresel ve daha tartışmalı bir forma dönüşür. İnternet çağında dini topluluklar sabit yapılardan çok, sürekli hareket eden ve yeniden kurulan dijital ağlara benzemektedir.
Makalenin erişim bağlantısı:
https://pdfroom.com/books/hashtag-islam-how-cyber-islamic-environments-are-transforming-religious-authority/9qlgyNEM2MG
