18 Kas 26 - Çar 7:00:am
Koyu Açık

Blog Post

Fikir Yorum > Muvafakat Okumaları > Muvâfakât Okumaları: Makâsıd, Şari’in Kastı: 9. Mesele

Muvâfakât Okumaları: Makâsıd, Şari’in Kastı: 9. Mesele

 Makâsıd, Şari’in Şeriat’ın Konulmasındaki Kastı: 9. Mesele

Şâtıbî, el-Muvâfakât adlı eserinin “Makāsıdü’ş-Şerîa” (Şeriatın Gayeleri) bahsinde, şeriatın ana amaçlarını sırasıyla ele almaktadır. Daha önceki meselerde (1-8. meseleler) dinin temel gayesinin insan maslahatını gerçekleştirmek olduğu, bu maslahatların da zaruriyyât (hayati esaslar), hâciyyât (ihtiyaçlar) ve tahsîniyyât (güzel/estetik ahlaki katkılar) olmak üzere üç derecede sınıflandırıldığı ortaya konulmuştur. Bu dokuzuncu meselede ise, bu üç esasın bizzat Şâri’ (Yüce Allah) tarafından gözetildiğinin ve şeriatın temeli olduğunun hangi delile dayanarak söylenebileceği kritik bir metodolojik soru olarak tartışılmaktadır.

Dokuzuncu Mesele

Metinde, bu üç esası koruma amacının şeriatın temeli olduğu kabul edildiği için, bunun ya kesin (katî) bir delile dayanması gerektiği ya da tekil/zannî delillerle ispat edilemeyeceği vurgulanır. Şatıbi süreci şu mantıksal adımlarla inceler:

  1. Katî/Naklî Delil Arayışı: Şeriatın temelleri kesin olduğundan, bu esasların da kesin delillere dayanması gerekir. Ancak akli deliller aklı şeriate hâkim kılacağı için burada geçersizdir. Naklî deliller açısından bakıldığında ise, ayet veya hadislerin hem mütevatir (kesin senetli) olması hem de yorumlanmaya (te’vile) kapalı olması gerekir. Oysa bu üç esası doğrudan ve şüpheye yer bırakmayacak şekilde lafzen ve tek başlarına kanıtlayan mütevatir nassların varlığı tartışmalıdır; üstelik mütevatir haberlerin dahi dilbilgisi, mecaz, nesh veya umum/husus gibi zannî ön şartları barındırdığı hesaba katıldığında, meseleyi tekil naklî delillerle kesinleştirmek zorlaşır.
  1. İcmâ ile İspatın Sınırı: Bu üç esasın muteber olduğuna dair bir icmâ (görüş birliği) öne sürülse bile, bu icmâın da tevatürle nakledilmiş olması ve dayandığı mesnedin bizzat katî olması şarttır. Dayanak zannî olursa icmâ da kesinlik ifade etmez.
  1. Asıl Yöntem: İstikrâ (Tümevarım) ve Manevi Tevatür: Kesin sonuca ulaştıran yegâne yol, tekil delillerin lafzi tahlili değil, istikrâ yani şeriatın bütün olarak tetkik edilmesidir. Fıkhın tüm kısımlarındaki cüzi hükümleri, genel hükümleri, mutlak ve mukayyed verileri inceleyen bir âlim, tüm hükümlerin bu üç esası korumak etrafında döndüğünü açıkça görür.
  1. Manevi Tevatür Örneği: Nasıl ki tek başına zannî olan birçok rivayet bir araya gelerek Hz. Ali’nin şecaatini veya Hatem’in cömertliğini kesin olarak gösteriyorsa, fıkhın bütün detaylarından süzülen bu birleşik görünüm de üç esasın şeriatın aslı olduğunu manevi tevatür (kesin bilgi) derecesinde ortaya koyar.

Sonuç olarak, şeriatı derinlemesine inceleyen her ehil âlim için, zaruriyyât, hâciyyât ve tahsîniyyâtın korunmasının Şâri’in açık maksadı olduğu şüpheye yer bırakmayacak kadar kesin bir bilgidir.

Yorum Bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir