Uluslararası Radikalizm Araştırmaları Merkezi (ICSR) tarafından Eylül 2020’de yayımlanan ve Dr. Damon L. Perry tarafından kaleme alınan “The Islamic Movement in Britain” (İngiltere’deki İslam Hareketi) başlıklı rapor, Britanya’daki Müslüman sivil toplumunun ideolojik dinamiklerini, kurumsal ağlarını ve toplumsal etkileşim biçimlerini mercek altına alan kapsamlı bir çalışmadır.
Bu raporu yayımlayan ICSR (International Centre for the Study of Radicalisation – Uluslararası Radikalizm Araştırmaları Merkezi), uluslararası güvenlik, terörizm, radikalleşme ve siyasal şiddet alanlarında dünya çapında tanınan lider bir akademik araştırma merkezidir.
ICSR 2008 yılının Ocak ayında kurulan merkez, Londra merkezli köklü üniversitelerden biri olan King’s College London bünyesindeki Savaş Çalışmaları Departmanı (Department of War Studies) çatısı altında faaliyet göstermektedir. Merkez tarafından yayımlanan raporlar; ulusal hükümetler, istihbarat birimleri, Avrupa Birliği, AGİT (OSCE) ve BM gibi uluslararası organizasyonlar tarafından güvenlik politikalarının şekillendirilmesinde sıklıkla başvuru kaynağı olarak kullanılmaktadır.
Bu rapor, radikalleşme ve aşırılık çalışmalarında sıklıkla odaklanılan doğrudan şiddet eylemleri yerine, şiddet içermeyen ancak toplumsal ve siyasi düzlemde dönüştürücü hedefler güden yeniden canlanmacı, dirilişçi ağlara odaklanması açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışma, Müslüman Kardeşler (İhvan) ve Cemaat-e-Islami gibi küresel düşünce akımlarının Britanya’daki sivil toplum, eğitim kurumları ve hayır kuruluşları üzerindeki entelektüel ve örgütsel etkilerini haritalandırmaktadır. Rapor; din ile siyasetin ayrıştırılamaz olduğu inancının kurumsal yapılara nasıl yansıdığını, bu grupların ana akım Britanya toplumuyla kurduğu ilişkileri ve toplumsal değişim stratejilerini nesnel bir perspektifle ele almaktadır.
Raporun Özeti ve Ana Başlıkları
1. İdeolojik Temeller, Değerler ve İnançlar: Bütüncül Din Anlayışı: Rapor, bu hareketlerin temelinde İslam’ın yalnızca kişisel bir inanç sistemi olarak değil; hukuki, sosyal, siyasi ve ahlaki boyutlarıyla hayatın tüm alanlarını kuşatan eksiksiz bir nizam olarak görüldüğünü vurgular.
Harekete mensup grupların stratejisinde ani ve devrimci değişimlerden ziyade; daʻva (tebliğ, davet ve ahlaki eğitim) yoluyla tabandan tavana yayılan, uzun vadeli ve kademeli bir toplumsal dönüşüm hedeflenir.
Din ile politikanın birbirinden ayrılamayacağı, kamusal alanın dini değerlerle şekillendirilmesi gerektiği fikri bu yapıların fikri omurgasını oluşturur.
2. Örgütsel Ağ ve Yapılanma: Britanya’daki İslami hareketlerin tek bir merkezi hiyerarşiye sahip olmadığını, aksine çok katmanlı, trans-etnik ve esnek bir sivil toplum ağı üzerinden yürüdüğünü belirtir.
Bu ağın içinde camiler, taban örgütleri, hayır kurumları, düşünce kuruluşları ve gençlik teşkilatları yer almaktadır. Bu kurumlar arasında hem dayanışma hem de zaman zaman liderlik/kaynak rekabeti bulunmaktadır.
Yapının kökleri Güney Asya (Cemaati İslami çizgisi) ve Orta Doğu (Müslüman Kardeşler mirası) kaynaklı düşünce akımlarına dayanmakla birlikte, tamamen Britanya yereli koşullarına adapte olmuş bir kimlik kazanmıştır.
3. Sivil Toplum Katılımı ve Kamusal Alan Faaliyetleri: Bu ağların Britanya demokratik sistemi ve hukuk devleti çerçevesi içinde faaliyet gösterdiği, siyasi mekanizmalarla, yerel yönetimlerle ve parlamenter süreçlerle aktif bir şekilde diyalog kurduğu ifade edilmektedir.
Okullar, kreşler, kültürel merkezler ve lobi faaliyetleri vasıtasıyla Müslüman kimliğinin korunması, kamusal alanda temsil edilmesi ve hak savunuculuğu yapılması hedeflenmektedir.
Rapor, bu kurumların bir yandan Müslüman bireylerin toplumsal hayata katılımını kolaylaştırdığını, diğer yandan da ana akım Britanya değerleriyle yerel İslami normlar arasında zaman zaman gerilimler doğurabildiğini incelemektedir.
Bu hareketlerin düşünsel arka planında Cemaat-e-İslami kurucusu Ebu’l-A’la el-Mevdudi, Müslüman Kardeşler kurucusu Hasan el-Benna ve Avrupa’da İslam’ın kılıçla değil tebliğ ve ideolojiyle yayılacağı söylemine atıf yapılan Yusuf el-Karadavi gibi isimler yer alır.
Rapor bu hareketlerdeki aktörleri doğrudan şiddet yanlısı birer “terör odağı” olarak değil, yasal zeminde faaliyet göstererek toplumsal ve siyasi normları dönüştürmeyi amaçlaya “katılımcı” / şiddet içermeyen yenilemeci, öze dönüşçü ağın parçaları olarak haritalandırır. Rapor ayrıca, Muhacirun veya Hizb ut-Tahrir gibi mevcut sistemi tamamen reddeden ya da şiddet yanlısı grupları bu ağdan kesin çizgilerle ayırır.
İşin Gerçeği
İngiltere devleti, kolonyal dönemden devraldığı “böl, tanımla ve yönet” tecrübesini modern güvenlik bürokrasisi ve düşünce kuruluşları aracılığıyla kendi Müslüman vatandaşları üzerinde sürdürmekte olduğu görülmektedir. Whitehall koridorlarında ve ICSR gibi akademi-güvenlik kesişimindeki merkezlerde üretilen söylemler; Müslümanları “şiddet yanlısı”, “katılımcı İslamcı” ve “ılımlı/seküler” gibi yapay kategorilere ayırarak topluluk içi dayanışmayı parçalamayı ve devlete eklemlenmiş uysal bir “makbul Müslüman” tipi inşa etmeyi hedefler.
Hükümetler, bir dönem kendi dış politika veya iç güvenlik hedefleriyle örtüştüğünde bu İslamc toplum ağlarını “toplum temsilcisi” olarak muhatap alıp fonlarken; bu kurumlar İngiltere’nin Orta Doğu politikalarını veya Prevent[1] gibi fişleme mekanizmalarını eleştirmeye başladığı anda onları “entegrasyon engeli” ve “aşırılıkçı zemin” ilan ederek marjinalleştirmektedir. Bu yaklaşım, Britanya Müslümanlarının özgür ve özerk bir siyasi özne olarak var olmasını engellemekte; dini ve sivil hareketleri sürekli kendini temize çıkarmak zorunda bırakılan bir güvenlik nesnesine dönüştürmektedir.
Meraklısı için raporun linki:
[1] Prevent, Birleşik Krallık hükümetinin genel terörle mücadele stratejisi olan CONTEST‘in dört ana ayağından (Pursue, Prevent, Protect, Prepare Takip et, Önle, Koru, Hazırlan) birini oluşturan ve insanların terörizme çekilmesini veya aşırılıkçılığı desteklemesini henüz suç işlenmeden önlemeyi amaçlayan erken müdahale programı.
