İmam Gazzali’nin yanında uzun süre bulunan talebelerinden biri; birçok ilimde kendini geliştirdikten ve uzmanlaştıktan sonra, “ahiret hayatına fayda sağlayacak ilmin hangisi olduğu” konusunda uzun bir süre düşünür. Sonunda cevabını bulamadığı bu soru için hocası Gazzali’den yardım ister. Gazzali de talebesine cevaben bir risale (mektup) yazar. Talebesine hitap şekli olan “Ey Oğul”; sonraki dönemlerde bu risalenin adı olarak şöhret bulur. Risaleyi üç kısımda incelemek mümkündür:
Birinci kısımda “amelsiz ilmin faydasızlığına” vurgu yapılır. Gazzali’ye göre “bir kişi ne kadar ilim tahsil ederse etsin, eğer bu ilmini amele dönüştürmüyorsa zarardadır; tahsil ettiği ilmin de kendisine hiçbir faydası yoktur”. Ayrıca bu kısımda Gazzali, imanın tanımını yaparken “uzuvlarla amel etmeyi” de zikreder. Amelin önemini anlatmak için ise birtakım ayet, hadis ve rivayetleri delil olarak gösterir. Ayrıca sahip olunan ilmin ve gerçekleştirilen amelin şeriata uygun olması gerektiğini ifade eder.
İkinci kısımda “hakikat yolcusu” için bazı tavsiyelerde bulunulur. Gazzali, hakikat yolunu tutan kişinin dikkat etmesi gerekenleri; “sahih bir itikat”, “nasuh bir tövbe”, “kendisinde hakkı olan herkesten helallik istemek”, “şer’i ve uhrevi ilim tahsil etmek” şeklinde sıralar. Ardından Hatem el-Esam’a ait “sekiz faydalı bilgi” kıssasını zikreder. Bundan sonra da “irşad görevini üstlenebilecek hocanın vasıfları” “talebenin hocasına açıktan ve gizli hürmet şekilleri”, “tasavvufun özellikleri”, “ubudiyetin gereklilikleri” “tevekkülün ve ihlasın tanımı” gibi konularda açıklama yapar.
Üçüncü kısımda Gazzali, talebesine sekiz tavsiyede bulunur. Bu tavsiyeleri de “terk edilmesi (sakınılması) gereken şeyler” ve “yapılması gereken şeyler” olarak ikiye ayırır.
Gazzali’ye göre terk edilmesi (sakınılması) gerekenler;
“başkalarıyla münakaşaya girmek”,
“insanlara sürekli öğüt ve vaaz vermek”,
“emir ve sultanlarla içli dışlı olmak”,
“emir ve sultanların bağış ve hediyelerini kabul etmektir”.
Yapılması gerekenler ise;
“Allah’a karşı olan davranışlarını tıpkı kölenin efendisine davranması gereken şekilde tanzim etmek”,
“kendisine nasıl muamele edilmesi isteniyorsa insanlara o şekilde muamele etmek”,
“kalbi ıslah edecek ve nefsi kötülüklerden arındıracak bir ilim okumak”,
“bir seneye yetecek kadar dünyalık biriktirmektir”.
Son olarak da Gazzali, talebesinin isteği üzerine ona bir dua öğretir.
Gazzali’nin talebesine yazdığı bu risale, iki boyutta değerlendirilebilir: Genel boyutta “tahsil edilen ilmin bir anlam ifade etmesi için amelî sahada dikkat edilmesi gerekenler” şeklinde özetlenebilecek bir nasihat niteliği taşımaktadır. Özel açıdan ise bu eser, Gazzâlî’nin hem kelâmcı hem de mutasavvıf kimliğinin belirgin bir yansımasıdır
