Makale özeti ve değerlendirme:
Dünya Nereye Gidiyor? Tek Adam Siyasetinden Belirsizlikler Çağına
Eskiden dünya siyaseti sanki daha basitti: Amerika Birleşik Devletleri patrondu, kuralları o koyar, ekonomiden güvenliğe kadar herkes bu kurallara göre oynardı. Ancak son yıllarda bu tablo değişti. Amerika’nın tek başına dünyayı yönettiği o dönem geride kalıyor; Çin, Rusya, Hindistan, İran gibi ülkeler “Biz de varız ve kendi oyunumuzu oynayacağız” diyor.
Peki, patronun olmadığı ve gücün birden fazla ülke arasında paylaşıldığı bu “çok kutuplu” yeni dünya daha mı adil ve huzurlu olacak? Akademisyen Yaşar Yeşilyurt, bu makalesinde tam da bu soruya odaklanıyor ve cevabı doğrudan veriyor: Pek sayılmaz.
1. Yeni Dünya: Haritası Olmayan Bir Deniz
Çoğu insan, dünyada tek bir süper güç yerine birden fazla güçlü ülkenin olmasının daha adaletli bir düzen getireceğini düşünür. Ancak yazara göre bu durum otomatik olarak barış getirmek zorunda değil.
Yazar, bu yeni dönemi “Terra Incognita”, yani “haritalandırılmamış, karanlık bölge” olarak tanımlıyor. Eski kurallar artık işlemiyor ama herkesin kabul edeceği yeni kurallar da henüz konulabilmiş değil. Ne tam bir savaş var ne de tam bir huzur; dünya tam anlamıyla pusulasız bir fırtınada seyrediyor.
2. Güç Sadece Silahla Olmaz: “Rıza” Üretmek
Bir ülkenin dünya patronu olması sadece çok fazla tanka veya paraya sahip olmasıyla ilgili değildir. Aynı zamanda diğer ülkelere ve insanlara “Benim sistemim sizin için de en iyisi” dedirtebilmesidir. Amerika bunu uzun süre filmleriyle, teknolojisiyle ve yaşam tarzıyla başardı.
Bugün ise Çin ve Rusya gibi ülkeler Amerika’nın bu liderliğine itiraz ediyor. Kendi sistemlerini kurmaya çalışıyorlar (örneğin Çin’in tarihi İpek Yolu’nu canlandırma projesi gibi). Ancak hiçbiri henüz bütün dünyayı ikna edebilecek ortak bir fikir veya yaşam modeli sunabilmiş değil. İşte bu yüzden dünya dev bir belirsizlik içinde.
3. Devletler Yok Mu Oluyor, Yoksa Şekil Mi Değiştiriyor?
İnternet, dijitalleşme ve küreselleşme yüzünden “Artık devletlerin bir hükmü kalmadı, dünyayı dev şirketler yönetiyor” lafını çok duymuşsunuzdur. Makale buna da şerh düşüyor: Devletler ölmedi, sadece kabuk değiştiriyor.
- Dijital Çağın Yeni Patronları: Google, Facebook, Amazon gibi teknoloji devleri bilginizi ve verinizi toplayarak üzerinizde görünmez bir güç kuruyor (Buna “Enfokrasi” yani bilgi iktidarı deniyor).
- Devletlerin Cevabı: Devletler bu durum karşısında pes etmiyor. Pandemi döneminde sınırları kapatarak, dijital alanda yeni yasalar çıkararak ve siber güvenliğe dev yatırımlar yaparak güçlerini stratejik alanlarda yeniden topluyorlar.
Bu Yazı Bize Ne Anlatıyor? (Genel Değerlendirme)
Özetle bu çalışma, günümüz dünyasını anlamak için harika bir bakış açısı sunuyor. Pembe hayaller kurup “Çok kutuplu dünya geldi, artık her şey daha adil olacak” demiyor. Çok kutupluluğun; Çin veya Rusya gibi otoriter liderlerin kendi güçlerini artırmak için kullandığı bir kılıf olabileceği uyarısını yapıyor.
Yazının tek eksik yönü, çok fazla teorik anlatıma boğulmuş olması ve bunu rakamlarla, somut istatistiklerle desteklememesi. Yine de geleceğe dair çizdiği tablo çok net: Gelecekte ulus-devletler yok olmayacak; ancak interneti, bilgiyi ve teknolojiyi en iyi yöneten, vatandaşının verisini koruyan ve hem sert askeri gücünü hem de diplomasisini esnek kullanabilen devletler ayakta kalacak. Dünya ise bir süre daha kuralsızlığın ve belirsizliğin hâkim olduğu bu “haritasız denizlerde” yüzmeye devam edecek.
YEŞİLYURT Yaşar, (2025). “Post-Hegemonik Dönemde Ulus-Devletin Geleceği: Çok Kutuplu Dünyada Yeni Dinamikler”. Muhafazakâr Düşünce. Yıl: 21 Sayı: 68 ( 212-236 )
Makale erişim: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4977281
