Şu anda yavaş yavaş ama kaçınılmaz bir şekilde yaklaştığımız şey, dünyanın sonundan başka bir şey değil.
Slavoj Zizek’in güncel jeopolitik olaylar üzerinden Avrupa’nın konumu, liberal demokrasinin krizi ve insanlığın karşı karşıya olduğu varoluşsal tehditleri ele alan 04 Nisan 2026 tarihli analizinin özetidir.
Özet :
Yazı, Antonio Gramsci ve Walter Benjamin’in tarihsel perspektifleriyle başlayarak, günümüz dünyasının “hastalıklı” bir geçiş döneminden ziyade nihai bir felakete doğru sürüklendiğini öne sürer. Yazar, Bernie Sanders’ın yapay zeka üzerindeki moratoryum çağrısını ve ekolojik krizleri örnek göstererek, artık dünyayı değiştirmekten ziyade onu yeniden yorumlamaya ve bu tehlikeli gidişatı durdurmaya odaklanılması gerektiğini savunur.
Metnin merkezinde, Trump yönetimindeki ABD’nin “medeniyetin yok oluşu” retoriği ve Rusya’nın “Avrasyacı” gelenekselci muhafazakarlığı yer alır. Her iki güç de mevcut uluslararası düzenin kurallarını artık kendi çıkarlarına hizmet etmediği için terk etmektedir. Trump’ın İran’a yönelik saldırgan tutumu ve Rusya’nın Ukrayna’yı bir ulus olarak yok etme çabası, uluslararası hukukun yerini “güçlünün adaleti”nin aldığının kanıtı olarak sunulur. İsrail’in Gazze ve Orta Doğu’daki faaliyetleri de bu küresel acımasızlık sarmalının bir parçası olarak değerlendirilir.
Yazar, bu kaosun içinde Avrupa’nın paradoksal bir konumda olduğunu belirtir. Bir yandan sağ popülizmin ve “uyanış (woke) kültürü” karşıtlığının hedefindeyken, diğer yandan kendi değerlerini savunmakta tereddüt etmektedir. Ancak yazara göre, Aydınlanma mirasını ve evrensel dayanışma fikrini içinde barındıran tek yapı hala Avrupa’dır. Avrupa’nın “yalnızlığı”, aslında onun diğer güç bloklarının (Rusya, Çin, İran) temsil ettiği yeni faşizm versiyonlarına karşı yegane alternatif olma potansiyelinden kaynaklanır.
Son bölümlerde, El Salvador lideri Bukele örneği üzerinden “yırtıcı liderliğin” başarısı ve demokratik sistemin verimsizliği tartışılır. İklim krizi gibi küresel koordinasyon gerektiren sorunlarda piyasa ekonomisinin yetersiz kaldığı, bu nedenle piyasayı sınırlayan ve kolektif kararlar alabilen yeni bir toplumsal düzene (yazarın tabiriyle bir tür “komünizm”e) ihtiyaç duyulduğu vurgulanır. Sonuç olarak yazar, Avrupa Birliği modelinin eksikliklerine rağmen, ulusal egemenliği sınırlayabilen ve ortak standartlar dayatabilen tek model olduğunu, bu mirasın insanlığın hayatta kalması için savunulması gerektiğini savunarak yazıyı noktalar.
Ana Fikir
İnsanlık; ekolojik çöküş, kontrolsüz yapay zeka ve küresel savaşlar gibi “gerçek dünyanın sonu” anlamına gelen bir felaket eşiğindedir. Bu krizden çıkışın tek yolu, piyasa ekonomisinin ve dar ulusal çıkarların ötesine geçen evrensel bir dayanışma ve küresel koordinasyondur. Bu noktada Avrupa mirası (Aydınlanma ve evrensel değerler), her ne kadar şu an zayıf görünse de, bu kurtarıcı küresel modeli sunabilecek yegane çerçevedir.
Temel İddialar ve Tezler
- Tarihsel Kırılma ve Acil Fren: Mevcut tarihsel ilerleme “normal” seyrinde bir felakete doğru gitmektedir. Bu noktada devrimler, tarihin lokomotifi değil, insanlığın felaketi durdurmak için çekmesi gereken bir “acil fren”dir.
- Dünyanın Sonunun Tanımı: Gerçek bir son, sadece yerel olayların değişmesi değil, durumu anlamlandırmak için kullanılan tüm koordinatların (hukuk, ahlak, değerler) çökmesidir.
- Yeni Sağın Yükselişi ve “Yırtıcı” Liderler: Liberal sistemin sorunları çözemediği yerde, hukuk sistemini hiçe sayarak sonuç alan “yırtıcı” liderler (Trump, Bukele, MbS) yükselmektedir.
- Uluslararası Hukukun Sonu: Mevcut çatışmalarda (Rusya-Ukrayna, İsrail-Gazze, ABD-İran) uluslararası hukuk fiilen çökmüş, yerini “güçlü olanın çıkarı” ve “acımasız savaş mantığı” almıştır.
- Yanlış Ayrım Çizgileri: Günümüz çatışmaları yanlış saflaşmalar üzerinden yürümektedir; örneğin kadın haklarını kısıtlayan rejimlerin “sömürgecilik karşıtlığı” adı altında desteklenmesi gibi paradoksal ittifaklar kurulmaktadır.
- Avrupa’nın Rolü ve “Aufhebung”[1]: Avrupa, ABD ve Rusya arasında ezilmektedir. Kurtuluş için Avrupa, liberal demokrasinin ana gövdesinden radikal bir kopuş gerçekleştirmeli; kendi mirasını hem inkar etmeli hem de daha yüksek bir seviyede koruyarak yeniden tanımlamalıdır (Hegelci Aufhebung).
[1] Aufhebung, Alman filozof G.W.F. Hegel’in felsefesinin en temel kavramlarından biridir ve Türkçeye genellikle “aşarak muhafaza etme”, “ortadan kaldırırken koruma” veya “yükseltme” olarak çevrilir.
Erişim adresi : https://substack.com/home/post/p-192954011
