Çin Basınında Barış

Çin Basınında Barış

Batı basınındaki yapısal, kurumsal ve stratejik eleştirilere karşılık, Çin basını (Global Times, Xinhua, China Daily vb.) meseleye tamamen farklı bir jeopolitik mercekten, Beijing’in çok kutuplu dünya vizyonu ve küresel ekonomik güvenlik perspektifinden bakmaktadır.

Özellikle ABD ve İran arasında İsviçre’de imzalanması beklenen son ateşkes/mutabakat hamleleri ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması sürecinde, Çin medyasındaki temel argümanlar, tonlama ve Batı analizlerine verilen yanıtlar şu şekildedir:

Çin Basınının Temel Yaklaşımı: “Amerikan Hegemonyasının Sınırları ve Küresel İstikrarsızlık”

Çin medyası, yaşanan krizi bir “ABD-İran pinpon maçı” olarak görmekten ziyade, ABD’nin tek taraflı hegemonik dayatmalarının küresel sisteme verdiği zarar olarak nitelendirir. Çin analizlerinde öne çıkan ana temalar şunlardır:

• Ekonomik Güvenlik ve Enerji Vurgusu: Çin basını, Batı medyasının “askeri mühimmat veya lobi baskısı” odaklı analizlerinin aksine, doğrudan Hürmüz Boğazı’nın tıkanması ve küresel tedarik zincirlerinin felç olması üzerinde durur. Çin’e göre ABD’nin fevri askeri operasyonları, küresel enerji piyasalarını sabote eden “sorumsuz bir büyük güç” davranışıdır.
• “Kazan-Kazan” Yerine “Kaybet-Kaybet” Eleştirisi: Çinli uzmanlar (özellikle Global Times analizlerinde), Washington’ın iç siyasetteki (özellikle seçim süreçleri ve Trump’ın iç kamuoyuna yönelik şovları) sıkışmışlığını dış politikaya yansıtmasını sertçe eleştirir. ABD’nin savaşı uzatarak kendi stratejik maliyetlerini artırdığını, İran’ın ise sosyo-ekonomik olarak yıprandığını, yani bu savaşın kazananı olmadığını savunurlar.

Çin Basınının 4 Soruya Verdiği Cevaplar ve Öngörüler

Batı medyasının sorduğu aynı sorulara, Beijing merkezli analistler kendi jeopolitik çıkarları ve “Küresel Güvenlik Girişimi” (GSI) doktrini çerçevesinde şu yanıtları vermektedir:

1. Barış Sürekli Olabilir mi?

Çin Basınının Cevabı: Hayır, çünkü ABD “Çok Kutuplu” Gerçekliği Kabul Etmiyor.

Çinli dış politika uzmanlarına göre şu an Cenevre’de imzalanması planlanan interim (geçici) anlaşma, köklü bir barış getirmeyecektir. Çin medyası, ABD’nin Orta Doğu’da bölge ülkelerinin (buna Çin’in arabuluculuk yaptığı Suudi Arabistan-İran yakınlaşması da dahil) kendi kaderini tayin etmesine izin vermediğini savunur. Washington, bölgeyi bir “bloklaşma” (ABD-İsrail aksına karşı diğerleri) içinde tutmaya zorladığı sürece, bu ateşkes sadece geçici bir taktiksel mola olacaktır.

2. İran Rejim Değişikliği Geleceğini Kaybetti mi?

Çin Basınının Cevabı: Rejim Değişikliği İllüzyonu Tamamen Çökmüştür.

Xinhua ve devlet televizyonlarındaki analizlerde, ABD ve İsrail’in askeri baskıyla Tahran’da bir rejim değişikliği (regime change) yaratma stratejisinin tam bir fiyaskoyla sonuçlandığı vurgulanmaktadır. Çin basını, İran dışişleri yetkililerinin “Savaştan daha güçlü çıktık” açıklamalarına yer vererek, dış askeri müdahalenin İran halkını rejimin arkasında konsolide ettiğini ve Washington’ın “baskıyla rejim devirme” döneminin tarihsel olarak kapandığını yazar.

3. Barış İsrail’i Durdurabilecek mi?

Çin Basınının Cevabı: Hayır, ABD İsrail üzerindeki Kontrolünü Kaybetti.

Çin medyasının en sert olduğu başlıklardan biri budur. Anlaşma müzakereleri sürerken bile İsrail’in Beyrut’a hava saldırıları düzenlemesi, Çinli yorumcular tarafından “Kuyruğun köpeği sallaması” olarak yorumlanmaktadır. Çin basını, ABD’nin Tel Aviv’e sağladığı koşulsuz askeri ve diplomatik korumanın, İsrail’i bölgede “hukuk tanımaz ve durdurulamaz” bir aktör haline getirdiğini; dolayısıyla Washington-Tahran arasındaki bir anlaşmanın bile tek başına İsrail’in tek taraflı agresyonunu durdurmaya yetmeyeceğini belirtir.

4. Lübnan Ne Olacak?

Çin Basınının Cevabı: Batı’nın İnsani İkiyüzlülüğünün Kurbanı Bir Coğrafya.

Çin basını Lübnan’ı, Batılı güçlerin ve ABD’nin jeopolitik ihtirasları uğruna istikrarsızlaştırılan egemen bir devlet olarak konumlandırır. Çin dışişleri açıklamalarına paralel olarak medya, Lübnan’ın toprak bütünlüğüne saygı duyulması gerektiğini ve ülkenin bir “vekalet savaşı sahası” olarak kullanılmasının Orta Doğu’daki tüm insani krizi derinleştirdiğini vurgular. Çin’e göre, Lübnan’ın geleceği ancak Batı müdahalesinin kesilmesi ve BM Güvenlik Konseyi kararlarının (özellikle 1701 sayılı karar) ABD/İsrail tarafından ihlal edilmemesiyle kurtulabilir.

Referanslar (Çin Basını ve Güncel Veriler)

1. Zhao Yusha, “US, Iran send mixed signals on deal after rounds of twists and turns”, Global Times, 15 Haziran 2026.
2. Xinhua World News Report, “Iran, U.S. suspend message exchanges on potential MoU / Reaching Interim Deal” Desk Report, 2-14 Haziran 2026.
3. China Daily Editorial, “Washington’s unilateral sanctions and military blockades hit global economy hard”, June 2026 Commentary.
4. Chinese Foreign Ministry Spokesperson (Lin Jian), “Official Statement on US-Iran Ceasefire and Global Energy Security”, Beijing Briefing, 11 Haziran 2026.